Çocuklar çocukluklarını kaybetmesin.

Akıllı Telefonsuz Çocukluk Hareketi 2024 yılının Şubat ayında İngiltere'de bireysel akıllı telefon kullanımı konusunda endişelenen iki ebeveynin haberleşmesiyle başladı. Sosyal medya aracılığıyla organize olan ebeveyn grupları, çocuklarına 14 yaşına kadar akıllı telefon vermeme kararı aldı ve bu kolektif söz, akran baskısını azaltmaya yönelik güçlü bir çözüm olarak hayata geçmeye başladı.

Kısa süre içinde on binlerce ebeveynin bu taahhüde katılmasıyla hareket, dünya çapında binlerce ebeveyni ve okulu kapsayan toplumsal bir harekete dönüştü. Son dönemde temsilcilerin çabasıyla yasama ve yürütme organlarında konu görüşülmeye başlandı.

2024 yılının Aralık ayında 320 ebeveyn ile yaptığımız araştırmada, çalışmaya katılan ebeveynlerin çocuklarına akıllı telefon vermeyi istedikleri yaşın aslında 13 olduğu ancak çocukların bireysel akıllı telefona sahip olma yaş ortalamasının 10,5 olduğu görüldü. Bu durum, ebeveynlerin planladıkları yaştan yaklaşık 3 yıl daha erken akıllı telefon edinildiğine işaret etmektedir. Ayrıca ebeveynlerin yüzde 88'i, çocuklarına akıllı telefon verildiğinde hemen sosyal medya erişimi olmamasını istemektedir. En temel endişe alanının sosyal medya olduğu belirtilmiş; ancak ebeveynler bu erişimi etkili biçimde kontrol edemediklerini ifade etmişlerdir.

0-6 yaş grubu: Hafta içi ortalama ekran süresi günde 2 saat 15 dakika olarak bildirilmiştir. Hafta sonu ortalama ekran süresi günde 4 saat 15 dakikadır.

6-10 Yaş grubu: Hafta içi ortalama ekran süresi günde 2 saat 20 dakikadır. Hafta sonu ortalama ekran süresi günde 3 saat 50 dakika olarak bildirilmiştir.

10-14 Yaş grubu: Hafta içi ortalama ekran süresi günde 3 saat 15 dakikadır. Hafta sonu ortalama ekran süresi günde 4 saat 45 dakika olarak bildirilmiştir.

14-16 Yaş grubu: Hafta içi ortalama ekran kullanımı günde 5 saattir. Hafta sonu ortalama ekran kullanımı günde 7 saat 50 dakika olarak bildirilmiştir.

11-14 Yaş Grubu: Bu yaş grubundaki çocukların yüzde 25'i, dijital ortamda en az bir olumsuz deneyim yaşadığını paylaşmıştır. Bildirilen olumsuz deneyimler arasında: Uygunsuz görsellerle karşılaşma, yabancı kişilerden mesaj alma, tanımadığı kişilerle mesajlaşma, sansürsüz haber içeriklerine maruz kalma, bilinmeyen numaralardan aranma ve siber zorbalık yer almaktadır.

İngiltere'de organik şekilde başlayan hareket, kısa süre içinde okullarla buluştu. 2025 Eylül'ünde Londra'nın Barnet ilçesi, tüm ilkokul ve ortaokul kademeleriyle hareketi destekleyen ilk ilçe olarak tarihe geçti. İngiltere Eğitim Bakanlığı 2023–2024 döneminde okullara, okul saatlerinde akıllı telefon kullanımını sınırlandırma yönünde rehberler yayımladı.

Avustralya, Belçika, Kanada, Brezilya, Danimarka, Finlandiya, İtalya, Hollanda gibi pek çok ülkede gönüllü çalışmalar sürüyor. Türkiye de artık bu listede. Hareketin küresel listesi: smartphonefreechildhood.org/global-index

Yasal düzenleme tarafında: Fransa (2018) ilkokul ve ortaokullarda okul saatleri boyunca telefon kullanımını yasakladı. Hollanda (2024) ortaokul ve ilkokulları kapsayan bir düzenleme uyguladı. Güney Kore Mart 2026'dan itibaren tüm sınıflarda telefon kullanımını yasaklayan ulusal düzenlemeyi yürürlüğe koyacağını açıkladı; Danimarka 2026'da okullarda ve okul sonrası kulüplerde tablet/telefon kullanımını yasaklayan kararı uygulamaya aldı.

Avustralya'nın 16 yaş altı için sosyal medya yasağı 10 Aralık 2025'te yürürlüğe girdi. İsveç ekranları sınıflardan çıkarıp defter ve kitaba dönüş yatırımlarına başladı. Avrupa Parlamentosu Kasım 2025'te AB genelinde sosyal medya için 16 yaş sınırı tavsiye kararını aldı.

Akıllı Telefonsuz Çocukluk Hareketi, Kasım 2024'te İngiltere'deki gelişmeleri inceleyen Uzman Psikolog Ecem Uzun Adaş tarafından Türkiye'de aktif hale getirildi. İlk aşamada bir akademisyenle birlikte çocukların akıllı telefon kullanım alışkanlıklarını ortaya koyan bir araştırma gerçekleştirildi.

2025 yılı boyunca farklı yaş gruplarına yönelik halka açık seminerler düzenlendi; ebeveynlere telefon yaşının ertelenmesinin gerekçeleri ve organize hareket etmenin önemi aktarıldı. Okullar ve şirketler için özel seminerler yapıldı.

Alanında uzman isimlerle ücretsiz seminerler gerçekleştirildi: Uzman Psikolog Funda Akkapulu — "Ekran Otorite Olduğunda"; Uzman Psikolog Emre Yılmaz — "Yetişkinlerde Oyun ve Kumar Bağımlılığı"; Uzman Psikolog Süreyya Kitapçıoğlu — "Güç Veren Hikâyeler"; Uzman Spor Psikoloğu Ayça Aygün — "Ekran Yerine Spor ve Hareket"; Av. Dilan Orak — "Sharenting ve Çocukların Kişisel Verileri"; Psikolog Cihan Çelik — "Akıllı Telefonsuz Çocukluk Mümkün mü?". Bu çalışmalarla yüzlerce ebeveyne ulaşıldı.

Şubat 2026'da ilk kez Eğitmen Eğitimi düzenlendi: 81 ilde en az bir aktif gönüllü hedeflendi. İlk grupta İstanbul, Ankara, Muğla, Çankırı, İzmir, Gazimağusa (Kıbrıs), Hatay, Sakarya, Antalya, Ordu ve Düzce olmak üzere 12 farklı ilden gönüllü eğitmen yer aldı. Nisan ayında ikinci, Mayıs ayında üçüncü eğitmen eğitimi düzenlenerek temsilci sayımız Türkiye genelinde artırıldı. Eğitmenlerimiz bulundukları şehirlerde okul ve ebeveynlerle çalışmalarını sürdürüyor.

Türkiye'de 2026'da Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımına kısıtlama getirecek bir yasal düzenleme üzerinde çalıştığı bilinmektedir. Bu konuda öncü adımların atılmasının topluma büyük katkı sağlayacağına inanıyoruz.